Peki, Türkiye’de kitap bastırmak isteyen hevesli yazarların sıkça radarına giren bu yayınevi aslında neyin nesi? İşin hukuki boyutu nedir ve neden bu kadar çok insan mağdur olduğunu iddia ediyor?
1. “İkinci Adam” Nedir ve Nasıl Bir Model Uyguluyor?
Yayıncılık dünyasında genel olarak iki ana model bulunur:
- Geleneksel Yayıncılık: Yayınevi dosyanızı beğenir, editör kurulundan geçirir, basım ve dağıtım masraflarını üstlenir, yazara da telif öder.
- Destekli Kişisel Yayıncılık (Vanity Press / Ücretli Basım): Yayınevi basım, mizanpaj, kapak ve dağıtım maliyetlerini yazarın kendisine fatura eder.
İkinci Adam Yayınları, işte bu ikinci kategoride—yani yazarın masrafları üstlendiği modelde—faaliyet gösteren bir yapı.
Şirket Yapısı ve İsimler
Dışarıdan kurumsal ve köklü bir yayınevi imajı çizilse de, resmi kayıtlarda ve sözleşmelerde Alp Arıcan adına kayıtlı bir şahıs işletmesi olarak öne çıkıyor. Yayınevi operasyonlarında, yazar iletişimlerinde ve editöryal süreçlerde ise imza yetkilisi ve yönetici pozisyonunda Başak Ergün ismi sıklıkla karşımıza çıkıyor.
2. İddialar Neler? Mağdurlar Neden İsyan Ediyor?
İnternetteki yüzlerce girdiyi ve mağdur beyanlarını incelediğimizde şikâyetlerin belli başlı noktalarda kilitlendiği görülüyor:
- Dağıtım ve Raflara Çıkma İllüzyonu: Yazarlara kitaplarının D&R, Remzi Kitabevi gibi büyük zincirlerin raflarında yer alacağı, tüm online mağazalarda satışta olacağı taahhüt ediliyor. Ancak pratikte kitapların çoğu fiziki raflara hiç girmiyor; internet sitelerinde ise yalnızca “talep gelirse basılacak (print-on-demand)” şeklinde listelenmekle yetiniliyor.
- Baskı Sayısındaki Belirsizlik: Sözleşmede örneğin 1.000 veya 2.000 adet basılacağı yazsa da, gerçekte bandrolün ve fiili basılan kitabın çok daha az olduğu iddia ediliyor.
- Telif ve Satış Raporlarının Verilmemesi: Yazarlar kitaplarının kaç adet sattığını şeffaf bir panelden göremiyor; raporlar ya aylar sonra gönderiliyor ya da hiç iletilmiyor. Satılan kitapların telif bedellerinin ise dağıtılmadığı en sık yinelenen şikâyet.
- İletişimin Kesilmesi: Parayı ödeyene kadar oldukça ilgili olan temsilcilerin, sözleşme imzalanıp para hesaba geçtikten sonra telefonlara çıkmaması veya sürekli oyalama taktiği uygulaması.
3. Bu Bir Kamusal / Ceza Davasına Dönüşür mü?
En çok merak edilen soru: “Neden savcılık doğrudan müdahale etmiyor, bu bir kamu davasına dönüşmüyor?”
Hukuki açıdan meselenin düğümlendiği yer tam olarak burası:
- Hukuki İhtilaf vs. Nitelikli Dolandırıcılık: Türk Ceza Kanunu (TCK 157-158) kapsamında “dolandırıcılık” suçu, failin en başından beri hileli davranışlarla mağduru aldatma kastı gütmesini gerektirir. Eğer ortada tarafların imzaladığı bir sözleşme varsa, savcılıklar genellikle bu tür şikâyetleri “taraflar arasındaki sözleşmeye aykırılık ve alacak-borç ilişkisi” olarak değerlendirip Takipsizlik (Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar) verebiliyor.
- Yetkili Mahkeme: Savcılık takipsizlik verdiğinde olay ceza davasından çıkıp Asliye Hukuk, Tüketici Mahkemesi veya Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemesi’nin görev alanına giren bireysel tazminat/alacak davalarına kalıyor.
- Kamu Davası İhtimali: Ancak çok sayıda mağdurun organize bir şekilde, sistematik bir aldatma kastı ve paravan vaatler olduğunu delillendirerek örgütlü/zincirleme suç duyurusunda bulunması durumunda savcılıkların re’sen kamu davası açma ihtimali doğabiliyor.
4. Baştan Yanlış Yapılan Sözleşmeler mi Mesele?
Mağduriyetlerin temelinde genellikle yazarların tecrübesizliğinden faydalanan matbu (tek taraflı) sözleşmeler yatıyor:
- Muallak İfadeler: Sözleşmelerde “dağıtıma sunulur” gibi ucu açık ibareler yer alıyor. Dağıtıma sunulmak, kitabın fiilen kitapçının rafına girmesi anlamına gelmiyor; bir toptancının veri tabanına adının yazılması dahi hukuken bu kapsama sokulabiliyor.
- Tek Taraflı Cezai Şartlar: Sözleşmede yazarın yükümlülükleri katı kurallara bağlanırken, yayınevinin yerine getirmediği taahhütler için caydırıcı bir yaptırım bulunmuyor.
- Fikri Hakların Kilitlenmesi: Kimi sözleşmelerde kitabın basım ve yayım hakları uzun yıllar boyunca yayınevine devrediliyor; yazar parasını alamadığı gibi kitabını başka bir yerde yeniden bastırma hakkını da kaybediyor.
5. İlk Kitabını Çıkarmak İsteyenler İçin Çıkarılacak Dersler
Eğer elinizde bir dosya varsa ve basım için bir yayıneviyle görüşüyorsanız şu kuralları asla unutmayın:
- Sözleşmeyi Bir Hukukçuya İnceletin: Basım adedi, bandrol numaralarının bildirilmesi zorunluluğu, kesin teslim tarihi ve telif ödeme periyotları gün/ay olarak netleştirilmelidir.
- “Dağıtım” ile “Rafta Yer Alma” Farkını Sorun: Kitabın fiziki olarak kaç adet basılacağı ve hangi zincir mağazalara kaçar adet gönderileceği sözleşme maddesi haline getirilmelidir.
- Şahıs Şirketi vs. Yayıncılık Kuruluşu: Muhatap olduğunuz tüzel kişiliği, ticaret sicil kayıtlarını ve internetteki geçmişini mutlaka araştırın.
Sonuç
İkinci Adam Yayınları örneği, hayallerini kâğıda dökmek isteyen insanların edebiyat tutkusunun nasıl ticari bir çıkmaza dönüşebileceğinin en somut tablosu. Google aramalarında ilk sıraya yerleşen o şüphe kelimesi, aslında yıllar boyunca birikmiş bir hayal kırıklığının dijital hafızadaki yansımasıdır.
Bir yanıt yazın