Sosyal ağlar denince bugün akla ilk gelen isimler Facebook, Instagram ya da X olabilir. Ancak bu devlerden çok önce, milyonlarca insanı internette bir araya getiren, özellikle Brezilya ve Hindistan’da bir fenomene dönüşen bir platform vardı: Orkut. Bu platformun arkasındaki isim ise bir Türk girişimci ve bilgisayar bilimciydi: Orkut Büyükkökten.
Akademik Arka Plan: Türkiye’den Stanford’a
Orkut Büyükkökten, eğitim hayatına Türkiye’de başladıktan sonra rotasını ABD’ye çevirdi. Lisans ve yüksek lisans çalışmalarının ardından Stanford University’de doktora yaptı. Doktora tezinin ana konusu, insanların sosyal ilişkilerini dijital ortamda modellemekti. Yani Orkut, daha sosyal ağlar popüler olmadan önce bu alanın teorik temelleri üzerinde çalışıyordu.
Bu yönüyle Orkut, “tesadüfen sosyal ağ kurmuş” biri değil; tam tersine, akademik olarak bu fikri yıllarca olgunlaştırmış bir isimdi.
Google Yılları ve Orkut’un Doğuşu
Doktora sonrası Orkut, Google’da çalışmaya başladı. 2004 yılında, Google’ın meşhur “%20 zamanı” kapsamında kendi yan projesi olarak Orkut’u geliştirdi. Platform adını doğrudan kurucusundan alıyordu ki bu, Silikon Vadisi için bile oldukça sıra dışı bir tercihti.
Orkut’un temel amacı şuydu:
- İnsanların gerçek hayattaki ilişkilerini dijital ortama taşımak
- İlgi alanları ve topluluklar üzerinden güçlü bağlar kurmak
- “Scrapbook” (duvar), topluluklar ve profil sayfalarıyla sosyal etkileşimi artırmak
Brezilya ve Hindistan Fenomeni
Orkut, ABD’de sınırlı bir ilgi görse de Brezilya ve Hindistan’da adeta patlama yaptı. Uzun yıllar boyunca:
- Brezilya’da en çok ziyaret edilen sitelerden biri oldu
- Siyasi tartışmalardan futbol fan gruplarına kadar binlerce aktif topluluğa ev sahipliği yaptı
- Facebook gelene kadar bu ülkelerde “internet = Orkut” algısı oluştu
Bu durum, sosyal ağların her ülkede aynı dinamiklerle büyümediğinin en erken ve en net örneklerinden biri olarak kabul edilir.
Neden Kaybetti?
Orkut’un düşüşü aslında tek bir nedene bağlı değildi:
- Facebook’un daha sade ve hızlı kullanıcı deneyimi
- Mobil çağa geçişte Orkut’un yavaş kalması
- Spam, sahte hesaplar ve moderasyon sorunları
- Google’ın ürüne olan stratejik ilgisinin zamanla azalması
Sonuç olarak Orkut, 2014 yılında resmen kapatıldı. Ancak bu, Orkut Büyükkökten’in hikâyesinin sonu olmadı.
Orkut’tan Sonra: Hello Network
Orkut Büyükkökten daha sonra Hello adlı yeni bir sosyal ağ girişimi başlattı. Bu projede:
- Gerçek kimlik
- Samimi ve pozitif etkileşim
- Algoritmik kaos yerine anlamlı bağlantılar
gibi kavramlara odaklandı. Hello, Orkut kadar büyük bir etki yaratmasa da, Orkut Büyükkökten’in sosyal ağ vizyonundan hiç vazgeçmediğini gösterdi.
Türkiye Açısından Neden Önemli?
Orkut Büyükkökten’in hikâyesi Türkiye’deki girişimciler için birkaç açıdan çok değerli:
- Küresel ölçekte ürün çıkarabilmiş sayılı Türk girişimcilerden biri
- Akademi → ürün → milyonlarca kullanıcı zincirini kurabilmiş bir örnek
- Sosyal ağlar gibi “kazanan her şeyi alır” denilen bir alanda erken dönemde ciddi başarı yakalamış olması
Bugün sosyal ağlar, yapay zekâ ve topluluk ekonomisi yeniden şekillenirken, Orkut’un erken dönem fikirleri hâlâ şaşırtıcı derecede güncel.
Son Söz
Facebook’tan önce milyonları birbirine bağlayan bir sosyal ağı bir Türk’ün kurmuş olması, çoğu zaman yeterince konuşulmuyor. Hala Çeşme’ye sık sık gelen Orkut Büyükkökten, sadece bir ürün değil, bir dönemin internet kültürünü inşa etti. Bugün sosyal platformlar yeniden sorgulanırken, Orkut’un ve kurucusunun hikâyesine dönüp bakmak, belki de geleceği daha iyi anlamanın anahtarlarından biri.
Bir yanıt yazın